księżyc

Księżycowa Pani

W wielojęzycznym światku, w którym nie brakło nawet liberyzujących rosjan jak Orłow, Pahlen i - Berg, późniejszy satrapa Warszawy, lombardzka para, le cher menage Confalonieri, zajęła niebawem miejsce uprzywilejowane. I dla nich: “amabile societa polonese”, miła polska kompania, bliższa była w pojęciach, formach towarzyskich, kulturze umysłowej od rodaków Południowców. Byli z pod jednego zaboru, Polska i Włochy podobne miały losy i podobne przed sobą zagadnienia.

Confalonieri, jeden z pierwszych magnatów Lombardji, uważany był za głowę malkontentów swej prowincji. Podróż jego z żoną po półwyspie, mimo, iż była pozornie przedsięwzięta w celach rozrywki, obudziła nieufność władz austriackich, które poleciły podejrzanego gościa swemu posłowi w Neapolu inwigilować.

Ks. Ludwik, mimo pozornego zaustrjaczenia, miał w sobie zbyt wiele “gorącej, polskiej krwi” i zanadto był dżentelmenem, by podjąć się roli szpiega wobec ludzi sympatycznych, których patrjotyzm pojmował, choć zbytnią gorącość ganił. Próbował nawet nawrócić Włocha na drogę oportunizmu, którą sam szedł, dowodząc mu, że na stanowisku wpływowem więcej oddałby usług swej ojczyźnie, niż frondując przeciw władzy.

Wnet raporty policyjnych konfidentów doniosły złośliwie do Wiednia, iż książę ambasador, miast baczyć na knowania przyjezdnych, woli flirtować z piękną włoską hrabianką a hrabia, italianismo, dał się usidlić wdziękom “Austrjaczki”. Tak zwą panie neapolitańskie ambasadorowę, i gniewne, że interesujący przybysz ani spojrzenia poświęcić im nie chce, ganią zbytnią dobrotliwość, czy zaślepienie jego żony Teresy.

Zaś przyjaciel Confalonieri’ego, dowcipny i wolnomyślny abbate, Lodovico di Brenee pisze doń a Mediolanu, posyłając wybór nowości literackich, dla księżnej snać przeznaczony;

“Nie wątpię, że szacowna osóbka (preziosissima personcina), której niesiesz w hołdzie swą przyjaźń i może więcej… musi być istotą wybraną, o rzadkiej szlachetności umysłu, skoro ją uwielbiasz.. Rispettuaoamente e plolinicamente”.

Na dworze “Królowej z wybrzeża Chiaja”, każdy z wiernych bywalców poufnego kółka: “ristretto”, nosił jakiś przydomek. Gallenberg zwał się Opentaniec, Krasińki - Freddo interno, Pourtales - Chavalier des Alpes. Confalonieri’emu dostał się przydomek polski, zabawnie brzmiący w makaronicznej gwarze Zielonego salonu: Zła głowa, albo poprostu: polska głowa: testa polonese.

Księżna kazała mu się uczyć histroji polskiej: Wstyd, aby zła głowa nie znała dziejów swego kraju, (jetrouverai honteux qu’un zla glova ne connaise pas l’histoire de son paise). Spostrzegam się, że, niechcący popełniłam epigram na niekorzyść mojego kraju. Był żeby on w samej rzeczy ojczyzną złych głów? Niestety obawiam się, że tak”.

Miłośniczka Byrona (mimo że religijność “kazałaby jej nienawidzieć” buntowniczego poetę) księżna widziała na czole swojego gościa piętno fatalnych przeznaczeń i zapragnęła mu być Egerią i aniołem stróżem, którego białe pióra spłoszyłyby, cień złowrogi “skrzydeł nietoperza ciążących nad szaloną “polską głową”.

“Mówili sobie wszystko, co myśleli” na długich przechadzkach: al dolce chiaroz di luna. Oboje namiętnie lubili światło księżyca (było to zresztą w stylu epoki, Osjana i Malwiny), oboje byli w stanie przegwarzyć  noc całą: “wcale snu niepotrzebowali”.

Teresa, kobieta słoneczna, prostolinijna, za mężem świata nie widziała - stała na boku, w milczeniu znosząc niewzajemność swej głębokiej miłości i nie skarżąc się nigdy nikomu.

Miła i dobra podbiła sobie serca matron i panienek, a wspaniała jej uroda zyskała jej hołdy tak wybrednego konesora, jak ks. przyjmowane z uprzejmą prostotą lecz obojętnie. Ks. Karolina ceniła żonę przyjaciela wysoko, mimo, iż stwierdzała, że charaktery ich i poglądy są zupełnie różne - dowodziła nawet Fryderykowi, iż “Teresa jest o wiele wiele więcej od niej warta!” “Jasnowidzącem okiem przyjaźni”, dostrzegłą chłód między małżonkami, widzi, że ich pożycie nie jest szczęśliwsze, niż jej własne, a nie umie czy nie chce dostrzec, że właśnie owa entuzjastyczna przyjaźń i hołdy, które u nóg jej składa cudzoziemiec, kopią głębszą jeszcze przepaść między parą małżeńską.

d.c.n.

Karolina Bielańska

“Kobieta współczesna” kwiecień 1927, nr 3, str.14.


motyl

Rodzina Państwa Bille cz.20

Klucz od “Piasków” spoczywał w kuchni. Smutnie błyszczał pomiędzy parą nożyczek i wiązką tymianku. Pewnego dnia Emma zdjęła go z gwoździa. Uczyniwszy to, pieszczotliwie zawisła na matczynej szyi. Gładziła jej czoło delikatnie, ostrożnie, odwrotną stroną swojej dłoni, miękkiej, jak jedwabna wstążka. Potem szepnęła jej parę słów. Pani Bille podskoczyła:

-Iść do “Piasków”?! Sama?!

-Nie, mamo, ze Stefanem.

Pani Bille pozwoliła, westchnęła, dała im kilka rad na drogę.

-Idźcie Kozią ścieżką. A nie zgrzejcie się. I nie połamcie niczego.

Poszli. Ranek uśmiechał się, jak piękna kobieta. Pęk chmur spowijał różowe słońce. Hafty cierni, koronki głogów, młodziutkie głąby kapusty szumiały, jak spódnice dziewcząt. Delikatne stokrotki kwitły na stokach rowów. Ćwierkały makolągwy, pliszki…

Pchnęli lekko skrzypiącą furtkę, znaleźli się w ogrodzie. Lilje zaledwie rozwinęły kielichy, Dom zionął chłodem. Otworzyli wszystkie okna. Słońce wdarło się do wnętrza. Sprzęty, obicia odmłodniały nagle. Schody ożywiły się szaloną bieganiną. Potem znużeni usiedli oboje na kanapie o połamanych sprężynach. Czeka ich długa podróż. Jutro obudzą się w nieznajomym mieście. Za oknami będą się piętrzyły góry. A w bufetach kolejowych będzie się jadło smaczne półksiężyce.

Od tego dnia “Piaski” stały się ulubionem miejscem ich zabaw. Spędzali tam całe czwartki. Wiosna zbliżała się wolnym krokiem, rozwijając kolejno każdą gałązkę, gasząc lilje, zapalając kwiaty janowca, glicynje i niezmiernie wiotkie petunje. Petunje wychylały się z klombów, osypywały ścieżki, które z każdym dniem gęściej zarastały trawą i zielskiem. Nagle indyjskie kasztany zaczęły osypywać śnieg białych kwiatów.

Stefan był znakomitym marynarzem. Kładł się na trawie, otulony w starą kołdrę babki. Od strony tartaku dochodził nieustanny zgrzyt. Naśladowało to do złudzenia tęskne skrzypienie żaglowca, prującego fale.

Częstokroć wiatr donosił ostrzejsze odgłosy. Znaczyło to, że żaglowiec uderza o skały. Przerażenie, ucieczka, krzyki rozpaczy…

A na bezludnej wyspie zjawia się Emma. Bezludnej? Jakto? Czyż nie zbliża się ku niemu królowa, strojna w kwiaty, liście, uśmiechnięta, bogata?... Ujmuje jego dłoń i oprowadza go po tajemniczych ścieżkach swego królestwa.

Składając hołd dzikiej kozie, Stefan wyrzeka się wiary ojców. Pokornie zbiera ślimaki; kładą małe stworzonka na płaskim kamieniu. Rozbijają je ostrym kamykiem. Czyni to piekielny hałas. Dwa garnki gliniane nie są w stanie zastąpić tamburyna. Ale dzieci wyobrażają sobie, że i to jest muzyka. Puszczają się w taniec. Kręcą się. Potem - podróż poslubna. Emma powie:

-Nie rusz maków. To trucizna.

A Stefan:

- Nie jedz tyle truskawek. To niezdrowo.

Słońce świeci silniej. Zapach miodu napełnia ogród. Miłość małych kuzynów staje się coraz bardziej melancholijną. Stefan skąpi pocałunków. Wydało mu się, że Emma zbywa go zbyt szybko, odsuwa go z lekkim uśmiechem, jak gdyby była trochę znudzona. Pewnego dnia spostrzegł, że Emma jest naprawdę ładna. Drobne jej rączki przecinały błękitnawe ścieżki. Złoty łańcuszek rozświetlał jej szyję. W Stefana wstąpiła nagle odwaga. Śmiało dotykał witką pysków obcych psów, wdrapywał się na kasztany, mówił: “Zostanę marynarzem!” aż Emma składała dłonie i, wznosząc ku niebu oczy, błagała:

-Ach, nie, to takie niebezpiecznie!

Zapytał ją:

-Czy będziesz moją żoną?

Emma nie odrazu odpowiedziała. Palce jej biegły wzdłuż sztachet kurnika. Później spytała:

-A będziesz bogaty?

-Ja myślę! Oczywiście!

I natychmiast uwaga Stefana została zwrócona na ten sam szczegół. Czy Emma będzie dostatecznie bogata? Przecież potem prawdziwe księżniczki będą się ubiegały o jego rękę. Czy warto wiązać się przedwcześnie?!

Po tem milczącem zastanowieniu, nastąpiła dłuższa przerwa w rozmowie. Dzieci przypomniały sobie przepowiednie rodzinne (Loriot’owie skończą na barłogu, o ile, oczywiście ominie ich kryminał. Pan Bille był człowiekiem podejrzanym. Dodawszy do tego jego lekkomyślność - można mu śmiało przepowiedzieć, że na starość pójdzie z torbami). Wokoło nich krążyły motyle. Słońce prażyło… Ponieważ w gruncie Emma i Stefan kochali się tkliwie - więc spojrzeli na siebie wzrokiem pełnym przywiązania i tkliwej litości.

Piotr Villetard

Przekład autoryzowany Zofji Popławskiej

“Kobieta współczesna” maj 1927, nr 12, str. 17/ nr 13, str. 13.

zakochanie

Rodzina Państwa Bille cz.19

I wtedy wyjechało wszystko: po pierwsze, wuj pana Bille, który utrzymywał w Paryżu jakąś ladacznicę; następnie - chrzestny ojciec pani Bille, człowiek nieznośny, nadęty, w którym pokładano olbrzymie nadzieje, a po którym w spadku zostały jedynie dwa fałszywe Rembrandty i empirowa konsola. Wytoczono stopniowo wszystkie wady, wszystkie przestarzałe błędy obu rodzin, dokuczliwie, wściekle, zjadliwie.

Pan Bille postanowił wreszcie:

-Pójdę do Loriot’a.

Wrócił. Walka była zawzięta. Loriot nie chciał ustąpić. Nastąpiło zerwanie.

Wymieniono kilkanaście listów niezmiernie obraźliwych, jednak pisanych ze sprytną ostrożnością, gdyż tak jedna jak druga strona starannie unikała wmieszania w sprawę prawników. Nie kiwano sobie nawet głową. Jeden jedyny raz pan Bille spotkał  u Toussel’ów szwagierkę, skłonił jej się uprzejmie z dziwnem “Pani”, które, powtarzane przez całe Pont-sur-Loire, było sensacją miasta.

Bille’owie przebąkiwali coś o procesie. W tym względzie zasięgnęli porady adwokata. Ten rzucał słowa ważkie: “Kłopoty”... “ewikcja”, ale nie przekonał ich o konieczności wydania sumy, która, po obliczeniu wszystkich kosztów, wystarczyłaby na doprowadzenie “Piasków” do stanu możliwego do zamieszkania.

Gdy pierwsze wzruszenie przeszło, państwo Bille pozostawili “Piaski” własnemu ich losowi.

-A co zrobimy z “Piaskami”? - pytała od czasu do czasu pani Bille.

Pan Bille wznosił w górę ramiona.

-Kto wie?... Może kiedyś… przypadek…

Nie dotykano tego przedmiotu. Zima minęła. “Piaski” stały zamknięte.

Walka z Loriot’ami stawała się bardziej zacięta. Obie strony poszukiwały sprzymierzeńców. Znajomych podzielono na kategorje: wrogów, neutralnych i przyjaciół. Toussel’owie odegrali rolę dwulicową: lewem uchem wysłuchiwali skarg Loriotów, prawe nadstawiali Bille’om. W ten sposób dowiedzieli się niektórych szczegółów. Loriot zadawał się z jakimiś podejrzanymi osobnikami. Bille, pomimo swego wieku, biegał wciąż za spódniczkami. Notable miejscy łączyli się z tą lub tamtą partją. To pociągnęło za sobą uszczypliwe uwagi, ochłodzenie stosunków. Jeden rejet był jednakowo uprzejmy dla wszystkich. Ale to należało do jego zawodu.

Stefan często spotykał Emmę. Z początku dziaciaki przyglądały się sobie wzrokiem aroganckim. Ale niedługo wytrzymały w tej roli. Ukradkiem spoglądali na siebie. Wymieniali uśmiechy. Pewnego dnia szli za sobą krok za krokiem. Nienawiść zaczynała słabnąć. Rodziny bez gniewu patrzyły na to zbliżenie.

Coś na wiosnę Stefan zaczął się włóczyć koło domu Bille’ów. Cichaczem podchodził od tyłu. Emma, uprzedzona o tem, biegła na jego spotkanie. Szeptali długo, przedzieleni parkanem, na którym pnące się winogrona zaczęły zielenieć. Pewnego dnia przyłapał ich tam pan Bille. Powiedział:

-Co ty tam robisz, czyżyku? Czy zabroniłem ci odwiedzać Emmę?

Stefan spuścił głowę, wolno obszedł dom dookoła. Drzwi były otwarte. Pani Bille wyszła na jego spotkanie, dotknęła wargami jego czoła, wepchnęła go do jadalni. W pokoju tym rozchodziła się woń gorącego chleba. Sprzęty stały na dawnem miejscu. Zegar z kukułką zakukał. Emma przysunęła kuzynowi krzesło. Stefan oparł się o poręcz w kształcie liry. Postawiono przed nim kubek mleka. Mógł w nim maczać długie kromki bułki. Nie wiedział, jak się zachować, trochę zaniepokojony, trochę zdumiony. Czy nie śni? Czy nie wetkną mu jakiej szpilki? Czy raptem sufit nie spadnie mu na głowę?

Piotr Villetard

Przekład autoryzowany Zofji Popławskiej

“Kobieta współczesna” maj 1927, nr 12, str. 16.

współczesny portret Pauliny Kuczalskiej-Reinschmit

Papieżyca polskiego feminizmu

Paulina Kuczalska-Reinschmit

dzierżąca "Ster" w walce o prawa Polek

(1859 - 1921)

Porywająca rzesze kobiet mówczyni, bezkompromisowa działaczka społeczna, założycielka Związku Równouprawnienia Kobiet Polskich, redaktorka naczelna pierwszego pisma feministycznego. W wyniku nieszczęśliwego małżeństwa straciła oko, lecz mimo to postrzegała jaśniej i wyraziściej od innych, jak wiele potrzeba uczynić dla Polek.

Urodziła się w Warszawie w zamożnej rodzinie szlacheckiej. Już jej matka należała do Grupy Entuzjastek Narcyzy Żmichowskiej, oczywistym więc było, że młoda Paulina otoczona gronem ludzi wykształconych i światłych od początku nasiąkała emancypacyjną atmosferą budzącej się niepodległości. Odebrała znakomite wykształcenie domowe, władała kilkoma językami obcymi: francuskim i niemieckim niemal jakby były to jej języki ojczyste, dobrze po ukraińsku nauczyła się od służby, czytała po angielsku i włosku.

Jako młoda dziewczyna, miała bowiem dopiero 20 lat, wyszła za mąż za wysokiego urzędnika Towarzystwa Kredytowego Ziemskiego Stanisława Reinschmita, przełamując tym samym kastowe przesądy. Miała wtedy prawo naiwnie uważać, że "pochodzący ze starej rodziny saskiej, nobilitowanej przez Stanisława Augusta Poniatowskiego, będący siostrzeńcem znakomitego publicysty i pisarza, Władysława Wójcickiego, autora „Klechd”, a wnukiem Reinschmita, który był przyjacielem od serca samego Frycka Chopina" Stanisław podzieli jej poglądy i sposób na życie. Jak bardzo się pomyliła, wiedziała chyba tylko ona sama...

Jej małżeństwo przetrwało 6 lat. Było nie tylko nieudane pod kątem ideologicznego niedopasowania małżonków, ale przede wszystkim tragiczne w skutkach dla Pauliny. Jej mąż okazał się zwolennikiem tradycyjnego porządku świata, na emancypacyjne wyczyny żony patrzył co najmniej nieprzychylnie, a później okazało się, że odreagowywał je w równie nieodpowiedni sposób. Zaraził siebie i żonę chorobą weneryczną, w wyniku której późniejsza liderka polskiego ruchu feministycznego straciła oko i zapadła na poważną chorobę serca. Sam poczciwy małżonek zmarł zresztą w kilka lat po ich rozstaniu, które Paulinie dodało tylko wiatru w żagle.

Wyprzedała resztki swojego majątku, syna zostawiła z żyjącym jeszcze ojcem i resztą rodziny i wyjechała zagranicę... na studia. Od 1885 roku studiowała w Genewie i Brukseli nauki ścisłe. Na bieżąco jednak interesowała się tym, co dzieje się w Polsce. Pisywała do najważniejszych polskich czasopism, jasno formułując program swojej kobiecej krucjaty.


Ilustracja dla Fundacji Feminoteka, źródło: mituni.wordpress.com

Gdy wróciła, założyła we Lwowie swój własny dwutygodnik. Była jego redaktorką naczelną, a "Ster" stał się skutecznym narzędziem w walce o udział kobiet w życiu politycznym, równe szanse kobiet i mężczyzn na rynku pracy czy jednakowe prawo do edukacji. W 1890 roku Paulina poznała przyjaciółkę życia i wierną współpracownicę, Józefę Bojanowską. Ich przyjaźń utrwalona została w pamiętnikach Romany Pachuckiej, znanej pedagożki i działaczki ruchu kobiecego, która pisała:

"Gdy Kuczalska była mózgiem polskiego feminizmu, Bojanowską porównać można do jego serca. Gdy pierwsza planowała, druga w lot chwytała jej myśl, by przekształcić ją w realny czyn."

Paulina życzyła sobie nawet, by pochowano je obok siebie, jej życzenia jednak nie spełniono.

Po przeprowadzce do Warszawy założyła Związek Równouprawnienia Kobiet Polskich, a przy ulicy Marszałkowskiej zaczęła prowadzić salon, w którym dyskutowały i kawę pijały najwybitniejsze kobiety tamtego czasu: Maria Konopnicka, Maria Dulębianka, Maria Komornicka, Eliza Orzeszkowa, Justyna Budzińska-Tylicka czy Cecylia Walewska.

Na inicjowanych przez siebie zjazdach, jednoczyła kobiety ponad podziałami klasowymi czy politycznymi. Zależało jej na wszystkich, choć potrafiła prowadzić dość ostrą polemikę z Elizą Orzeszkową. W przeciwieństwie do niej uważała, że o prawa kobiet upominać się trzeba niezależnie od walki o niepodległość. Choć nie mogła przystać na samopoświęcenie się kobiet, potrafiła docenić wieloletni wkład Orzeszkowej w bitwę o prawa Polek oraz jej literacki talent, organizując uroczyste obchody dwudziestopięciolecia twórczości pisarki.

"Pierwsza niezmordowana rzeczniczka pełnych, bezkompromisowych praw kobiety", jak pisała o niej kronikarka polskiego ruchu feministycznego - Cecylia Walewska, zmarła w Warszawie i tam też została na Cmentarzu Powązkowskim pochowana. Jej grób opatrzony został jedynie skromnym, ale konkretnym napisem, zupełnie oddającym charakter papieżycy polskiego feminizmu:

"Paulina Kuczalska- -Reinschmit. Przewodnicząca Związku Równouprawnienia Kobiet Polskich. Redaktorka „Steru”. Ty, która żyłaś dla idei – Chwała Ci. "

Oj, chwała!

nauka koranu

Zanim opowiem Ci tę historię...

Kamel Daoud "Sprawa Meursaulta"

Był to jeden z najbardziej oczekiwanych debiutów w kilkudziesięciu krajach. Choć trzeba przyznać, że najbardziej niecierpliwie drobiąc nogami, czekali ci żądni intelektualnej jatki. Ktoś w końcu porwał się na Camusa! Czy powiedział o Mistrzu coś nowego? Czy przedstawił go w świetle innym niż dotychczas? Czy wygrał wojnę o rząd dusz z ikoną francuskiego egzystencjalizmu? Nie, według mnie nie. Trzeba jednak oddać Kamelowi Daoud, że przegrał z klasą i wdziękiem.

Ten algierski dziennikarz, jak na dziennikarza przystało, przeprowadza śledztwo. Mamy ofiarę, sprawcę, miejsce zbrodni. Choć w zasadzie mamy i nie mamy. Ciała nigdy nie widzieliśmy na oczy, ten zabójca też jakiś taki... niepewny, a miejsce zbrodni dawno zalało morze i cement. Jedyny pewnik w tej sprawie to historia spisana pół wieku temu, którą zna cały świat.

Niektórzy jednak mają z nią mały problem. Jak na przykład siedzący codziennie w barze Harun, brat zamordowanego na algierskiej plaży mężczyzny. On ma własną, zupełnie wiarygodną, wersję wydarzeń: "Mężczyzna, który umie pisać, zabija Araba, który tego dnia nie ma nawet imienia - jakby zawiesił je na gwoździu przed wejściem na scenę - po czym zaczyna tłumaczyć, że to przez Boga, który nie istnieje, przez to, co właśnie zrozumiał w słońcu oraz dlatego, że sól morska szczypała go w oczy."

Co istotne i świadczące o dobrej woli opowiadającego historię, Harun nie lekceważy drugiej strony, nie złorzeczy jej prostacko i nie neguje powodów, dla których zabójca jego brata pogrążył się w beznadziei. W bezsensie takim samym jak jego. Bo dla każdego, niezależnie od koloru skóry, płci, wieku i przeżytego życia, jest on rwaną, pełną niewiadomych, splątaną opowieścią, której nie można dokończyć.

Jesteśmy już po największej, najmocniejszej fali postkolonializmu, za nami głośne postkolonialne wywracanie na nice literackich arcydzieł. Z tego punktu widzenia właśnie takie odczytanie Camusa nie jest niczym odkrywczym, a na pytanie: "Jak to się stało, że nazwisko zabójcy przeszło do historii, a imię jego ofiary zostało przemilczane?" istnieje oczywista, smutna, zdeterminowana historią i nie najlepszą, delikatnie rzecz ujmując, naturą człowieka odpowiedź.


Daoud dość mocno akcentuje jednak w tym kontekście jeden aspekt, który natychmiast przenosi nas z Algierii sprzed 60 lat do świata obecnego - język. Język to głos, a głos to zaistnienie, to zaznaczenie swojej obecności, swojej wersji wydarzeń: "Po to właśnie nauczyłem się mówić i pisać w tym języku: by opowiadać zamiast zmarłego, rozwijać jego myśl. Zabójca stał się sławny, a jego historia jest napisana zbyt dobrze, bym miał ją naśladować. To jego język. Dlatego uczynię to, co robiło się w tym kraju po odzyskaniu niepodległości: ze starego domu kolonizatorów kamień po kamieniu zbuduję swój dom, swój język. Słowa i wyrażenia zabójcy będą dla mnie jak porzucona własność. Kraj jest zresztą pełen słów, które już do nikogo nie należą, widnieją na szyldach starych sklepów, w pożółkłych książkach, na ludzkich twarzach (...)".

Książka ta warta jest zachodu z innych jednak względów. Daoud stworzył pięknie migotliwą językowo opowieść o współczesności Algierii. Współczesności, która widziana jest oczami tubylca, człowieka z wewnątrz, opowiadana z jego perspektywy. Lecz szczerze i bez ogródek. Prawdziwie i krytycznie także wobec swoich, a może przede wszystkim wobec najbliższych. To oni ranią nas na co dzień czasem bardziej niż kula od zabójcy. Czasem niemal tak samo przypadkowo, czasem z dużo boleśniejszą premedytacją.

Z tego powodu "Sprawa Meursaulta" jest metaopowieścią. Narracyjną matrioszką na wielu poziomach. Bo Algierczycy nie tylko obcy są w swoim kraju, ale także pomiędzy sobą w swoich domach. Bo Harun nie tylko opowiada historię brata, matki, ale przede wszystkim mówi o sobie. Bo autor prowadząc swoją własną narrację, podąża tropem Camusa i tworzy analogiczne do "Obcego" sceny.

Dlatego nie da się czytać "Sprawy Meursaulta" bez uprzedniego przeczytania "Obcego". To jeden z licznych przykładów w historii literatury książek, które korespondują ze sobą w sposób ścisły i skończenie doskonały na poziomie konstrukcji i podejmowanego tematu.

Nie zgodzę się z wieloma opiniami, że jest to książka pełna gniewu. Gniewu nie, goryczy tak. Goryczy i beznadziei, bo Daoud wszystkich nas bierze na jeńców rzeczywistości.

Wszystkie cytaty pochodzą z książki “Sprawa Meursaulta” Kamela Daoud (Wydawnictwo Karakter, data wydania: 9 październik 2015, liczba stron: 176).

Rogier van der Weyden

Wielkanoc w sztuce malarskiej

Malarstwo nowej ery, zrodzone w ciemnościach katakumb, rozkwitłe na ścianach kościołów romańskich, uzupełniające poliptykami ołtarzów i tryptykami kaplic piękno gotyckich katedr, pozostawało długo w zależności od wymagań oficjalnej religji. Służyło wielkiej rewolucji, jaka dokonała się była na terenie ówczesnego świata cywilizowanego; miało utrwalać jej zdobycze, kształtować w jej duchu poglądy, suggestjonować uczucia i wyobrażenia. Ograniczone ściśle i skąpo co do tematu, trwało w ramach, których musiało się trzymać.

Sztuka zadawalała wspólne potrzeby społeczności; winna była zatem przemawiać językiem przyjętym, konwencjonalnym, wiadomym. Lecz jak Ś-ty Franciszek z Assyżu potrafił wnieść osobisty wdzięk, polot i gorącość uczuć w tężejące już kanony scholastycznej dogmatyki, przeistaczając religję formuł w żywy, płonący czyn i natchnienie, - tak silna i promienna indywidualność ludzka wielu malarzy średnowiecza i wczesnego Odrodzenia umiała wprowadzić własny, niepowtarzalny “ton” do powtarzanych i powtarzających się słów “pieśni”. Przypomnę choćby Fra Angelica i wcześniejszego od niego Giotta.

Oni i inni po nich zdołali, bez względu na narzucony przez zwyczaj temat, wypowiedzieć barwą, rysunkiem, kompozycją istotę swych artystycznych uzdolnień, upodobań i tę sztukę, tak bardzo objektywną, nasycić tchnieniem własnej indywidualności; i co ciekawsze, dać w niej syntezę upodobań i dążeń estetycznych swej epoki. Słowem - odtworzyć charakter własny i charakter swego wieku. Jego styl.

Z perspektywy oddalenia lat chwytamy wyraźnie osobliwości i typowość sztuki, czy życia. Kamienie: architektura i rzeźba, - barwy i linje - stają się czytelne i wymowne przez swą inszość. W tem dawnem ograniczeniu tematowem rodziła się może więcej, niż przy dzisiejszej dowolności i swobodzie wyboru, waga i znaczenie tak ważnego “jak” w sztuce. Jak rzecz swą wykonywa, w jaki sposób komponuje, jakie wartości barwy, rysunku, układu, zapełniania przestrzeni, rozmieszczania planów daje artysta?

"La Pietà" Giovanni Bellini, ok. 1460, Pinakoteka Brera

Co jest dla niego ważne: przewaga malarskości, czy rysunku; spokój, hieratyczność, czy ruch, harmonja, czy rozpierzchłość, niespodzianki i gwałtowność światła, czy jego równomierne, statyczne jaśnienie; wyraz człowieka jednostkowego, czy wyraz ugrupowania ludzi; przyroda, jako samodzielny byt, czy jako tło?

Zainteresowanie jakością wykonania wychodziło od społeczeństwa. Rzemieślnicy, mieszczanie, nie mówiąc o potentatach duchownych i świeckich, umieli ocenić walor swych artystów.

Ołtarz Gandawski, odsłonięty w r. 1432 na widok publiczny, sprowadza tłumy widzów, wyrażające głośno swe uwagi i zachwyt. Vasari i Van Mander niejednokrotnie wspominają o żywem przyjęciu, jakie obrazy doznawały u współczesnych. Sprawiała to bliskość sztuki życiu; bezpośrednie stykanie się tych ludzi epoki cechów z materjałem, z techniką pracy i duża jednolitość kulturalna społeczeństwa ówczesnego. Dzieło sztuki stało wśród społecznego środowiska, z którego się zrodziło.

W czasach nowożytnych, maszynowych, nastąpiły przepastne przesunięcia się warstw ludzkich. Artysta z tajemnicami swej techniki poszybował na szczyty Parnasu, - nieliczni poczuli się upoważnionymi do rozumienia go w pełni; zamknięty w muzeach, ukazuje się “szerokiej” publiczności w oderwaniu od zrębów życia. W mniemaniu tej publiczności powinien ją kształcić, podnosić, wzruszać. Przeciętny widz szuka w malarstwie literatury, słowa, fabuły. Pyta: co?

(Czasy obecne i w tej dziedzinie zwiastują zmianę. Malarstwo dąży do ograniczonego zrostu z architekturą; wraca do wnętrz, jako nowoczesny fresk w wielkich salach koncertowych, kongresowych, sejmowych, w domach ludowych, uniwersytetach, bibljotekach).

"Ołtarz Gandawski" Hubert i Jan van Eyckowie, 1432, Katedra Św. Bawona w Gandawie, źródło: niezlasztuka.net

Katakumby, ograniczające się do symbolów rysunkowych, nie wykształciły malarstwa ery chrześcijańskiej. Doskonali się ono w dwóch ogniskach Europy: na południu i na północy w wiekach XIII, XIV, XV i t.d., w kościołach, czerpiąc tematy, jak powiedziałam wyżej, z Pisma świętego.

Chrystus, - dobry pasterz z pierwszych fresków i mozaik średniowiecza romańskiego i bizantyjskiego, - w postaci swej niezatajonej, jako nauczyciel, pełen miłości lekarz, bezwzględny tępiciel zła, wreszcie tragiczny Zbawca świata - staje się naczelną postacią obrazów XIV i XV wieków. On i Jego najbliżsi. Dzieje Jego czynu, śmierci i zwycięstwa.

Niektórzy malarze, jak bracia Hubert i Jan van Eyck’owie, samą sprawę pozostawiają ukrytą w zasłonach alegorji. Dzieło ich zostało nazwane “Ołtarzem Zmartwychwstania”, lub “Ołtarzem Baranka”. Sławny ten i niezmiernie piękny ołtarz szafkowy, znajdujący się w jednej z kaplic katedry Św. Bawona w Gandawie, jest typowym przykładem kanonicznego potraktowania tematu, zawierającego w sobie bezdeń życia i bólu. Bracia artyści, czyniąc zadość żądaniu epoki - zilustrowali w siedmiu częściach ołtarza parafrazę wersetu Apokalipsy. Wprowadzając do obrazu bardzo wielką ilość postaci ludzkich, Chrystusa nie pokazali; dali tylko Jego symbol wielkanocny: baranka na ołtarzu wśród pełnej kwiatów łąki.  - Obstalunek ten, do którego odnieśli się z pietyzmem najwyższym i w który włożyli kunszt swój najdoskonalszy, posłużył im jako pretekst do wykonania arcydzieła, reprezentatywnego dla sztuki flamandzkiej pierwszej połowy XV w. Drobiazgowość i realizm szczegółów opanowane tu są przez szerokie, spokojne, pełne powagi i skupienia ujęcie całości; - świetne barwy lokalne podnoszą wrażenie wspaniałości kompozycji; doskonały rysunek i modelowanie nagich ciał Ewy i Adama stanowią o zupełnem przezwyciężeniu stylu średniowiecza.

Z flamandów XV w. Roger van der Weyden w reprodukowanym tu “Zdjęciu z krzyża” (1435 r.) wystepuje jako pełen patosu i siły dramatycznej człowiek uczucia. Obraz jego jest kwintesencją bólu; artysta daje mu bardzo różnorodny wyraz: Madonna zemdlona, o linji ciała równoległej do ciała Chrystusa, przeżywa mękę Syna przez współ-czucie. Na  stosunkowo wązkiej płaszczyźnie van der Weyden grupuje osoby, działające w jednym planie, zapełniając niemi doskonale przestrzeń. Układ ich jest harmonijny i niemal klasyczny (dwie postacie krańcowe); kompozycja całości przejrzysta i jasna, gotycko-stylizowany rysunek jest pełen wykwintu i czystości. Przy dokładności ci plastyczności wykonania takich szczegółów, jak suknie, zasłony, materje - czujemy podporządkowanie ich psychicznym czynnikom utworu. Żadna gadatliwość nie mąci napięcia dramatycznego; artysta osiąga działanie skupione i ześrodkowane.

"Zdjęcie z krzyża" Peter Rubens, 1611-1614, Katedra Najświętszej Marii Panny w Antwerpii, źródło: Archiwum Ilustracji WN PWN SA

Jakże inaczej został potraktowany ten sam temat przez Rubensa w “Zdjęciu z Krzyża” z katedry antwerpijskiej! Ciało Chrystusa - w świetle - spoczywa ciężko na białym płótnie. Stanowi ono centrum malarskie i centrum naszej uwagi. Spływa z krzyża ukośnie, po przekątni. Większość innych postaci pochłania cień. Apostoł Jan wspiera się pewną stopą o drabinę. Ludzie są tu mocni, o napiętych, wydatnych mięśniach. Są siłą, konkretnością, ziemią. - Bujny temperament Rubensa, bujność życia, które go otaczało, splendor, w jaki ubrali katolicyzm jezuici, - głośność i ruch - wszystko to wypowiada się w barwach jasnych, zmiennych, w bogactwie światła, w przebiegających przez cały obraz drgnieniach, ruchach, energjach, we fragmentaryczności i zjawiskowości tego dzieła. Uderza ono w nas jak akord urwany, - podczas gdy van der Weyden działa wytrzymaną fermatą. - Artysta - Rubens - zapomina o drobiazgach, pędzel jego staje się lekki, powiewny. Jesteśmy w pełni XVIII stulecia, dalecy od zwartych, spokojnych, systematycznych ludzi Renesansu.

Jeszcze krok, a staniemy przed obliczem wielkiego Rembrandta, przenikającego duszę ludzką i umiejącego nieuchwytnemi lśnieniami i przepastnemi cieniami malować istotę człowieka i jego tajemnic. - Chrystus zjawia się w dziełach jego powielokroć jako męczennik i potężny dusz kierownik.

Niesłychanie wysokie napięcie tragizmu w przedstawianiu ostatnich dni Chrystusa, umieli nadać malarze i rytownicy niemieccy. Albert Dürer, wprowadzający sztukę swego kraju z gotycyzmu na drogę renesansu, w wielkich cyklach drzeworytów (37 kart) i miedziorytów (16 kart), zamknął dzieje Męki Pańskiej. Technika graficzna sprzyja wyrazistemu i gorzkiemu ujmowaniu tematów ciężkich i ponurych. Dürer we wspomnianych “pasjach” przystępuje do zagadnienia w sposób bardzo ludzki i szorstko - prosty. Chrystus jest tu ścierpianym, umęczonym Człowiekiem, którego ciało zniekształciła męka. Pod względem formy artysta osiąga twórcze, nowe przedstawienie rzeczy; zdumiewa bogactwem pomysłów, swobodą i indywidualizacją ujęcia, czysto renesansową. Malarskość idzie w parze z plastycznością.

Jeszcze bardziej naturalistyczne  i ponuro przedstawia Mękę Chrystusa Grunewald w przepysznym ołtarzu z Isenheim. Zrozumienie grozy, wrażliwość na skurcz męczarni posiadali Hiszpanie: Ribera i przedziwny, jakby zwiastun dzisiejszej sztuki, El Greco. Niespokojny jego pędzel, bardzo swoisty sposób rozkładania świateł, odsuwają go daleko od umiejącego utrzymać się w renesansowym umiarze Ribery.

"Ostatnia wieczerza" Dirk Bouts, 1464-67, kościół św. Piotra w Leuven,
źródło: najpiekniejszeobrazyswata.blogspot.com

Sztuka odrodzenia, w której przejawił się par excellence duch włoski, nie dała we Włoszech groźnych, realistycznych obrazów męki Chrystusa. Talent kompozycyjny Rafael próbował siebie i na tym temacie: Mantegna rozwiązywał przy nim zagadnienia techniczne, - lecz sięgnięcie do dna nie stało się dziełem Włochów w tej sprawie.

Natomiast inny epizod z dziejów Chrystusa znalazł w malarstwie włoskiego odrodzenia swój mistrzowski wyraz: “Ostatnia wieczerza”.

Gdy się o niej mówi, - myślimy o Leonardzie z Vinci. Uszkodzone przez wilgoć arcydzieło, zachowało swą duchową siłę i potęgę niezrównanej koncepcji malarskiej. Leonardo, wbrew zwyczajowi, przedstawił w “Wieczerzy” chwilę po słowach Chrystusa: “Jeden z was mnie zdradzi”. To straszliwe jasnowidzenie uderza jak grom w zebranych u stołu. Zdumienie, przerażenie, pytanie. Ruch ciał, twarzy, rąk. Zamącenie w atmosferze wieczornika. Chrystus pośrodku, jedynie spokojny, dobry i ślicznym ruchem rąk wyrażający gotowość. Po bokach jego apostołowie, trójkami. W całości i nad nią - nieuchwytny, leonardowski czar mądrości i zrozumienia.

“Ostatnia wieczerza” była wdzięcznym tematem wielu obrazów. Niektórzy artyści czynili ją intymna i mieszczańską, jak np. Dirik Bouts, umieszczający akcję w domu flamandzkim i wprowadzający na ubocze wieczorniku współczesnych sobie, a nawet podobno siebie.

Do cyklu Wielkiej Nocy należą również obrazy, mające jako temat opłakiwanie Chrystusa przez Matkę. Obrazy te noszą sławną nazwę: “Pietà”. Zewnętrzną ich formą jest ciało Chrystusa, spoczywające na kolanach Marji. Niekiedy, jak w załączonym obrazie Giovanni Belliniego - Madonna pochyla się ku Synowi, stojąc przy nim. Śliczny jest gest współczucia i miłości, jakim zbliża twarz swą do twarzy Umarłego.

Triumf Chrystusa, pokonanie śmierci, - malowane wielokrotnie - nie dało w sztuce, poza ołtarzem Gandawskim, dzieła potężnego. Piękne są sztychy Rembrandta na ten temat. Lecz nawet Leonarda “Zmartwychwstanie” wydaje się raczej pomyłkowo przypisanym mu utworem.

N. Samotyhowa

"Kobieta współczesna" kwiecień 1927, nr 3, str. 2-4.

włoski pałac

Księżycowa Pani

W r. 1816, to jest w czasie nawiązania interesującej nas korespondencji, księżna Karolina Jabłonowska miała lat trzydzieści. Dziewięć lat minęło już od chwili, gdy śliczna, idealna, jak kwiat świeża dzieweczka oddała rękę i serce równie młodemu, gdyż o dwa lata tylko starszemu od niej, pięknemu, miłemu księciu Ludwikowi, potomkowi jednej z najznakomitszych rodzin polskich. Gorąca miłość skojarzyła ten związek, dwoje ślicznych dzieci dopełniło szczęścia młodej pary, świetne stanowisko powołało ją do kraju, rajem ziemskim, zwanego. Niestety, Ludwik Jabłonowski, król złotej młodzieży włoskiej, pierwszy z "dandysów" wiedeńskich posiadał specjalny talent do marnowania świetnych zdolności, któremi uposażyła go natura. Fatalna namiętność do gry i kobiet zrujnowała go, zdyskredytowała wobec obcych i swoich, unieszczęśliwiła rodzinę, zatruła spokój domowy.

Gdy jakaś tancerka neapolitańska zawładnęła księciem w skandaliczny zgoła sposób, Karolina zniechęcona, zraniona, cofnęła się w zacisze swego domu, dojąc do siebie przystęp tylko kilku wiernym przyjaciołom i stworzyła sobie swój własny świat, skąd rzadko tylko wyrywały ją nieodzowne obowiązki reprezentacyjne, związane ze stanowiskiem jej męża. Ten, powracał niekiedy, żałujący i skruszony na łono rodziny, miewał fazy powrotnej czułości, ale niebawem zaczynał poziewać w otoczeniu tak różnem od światka, w jakim lubił przebywać i wracał znowu do hulaszczego trybu życia, zostawiając w sercu żony nową bolesną ranę. Ból wzgardzonego, a nigdy ponoć nie wygasłego uczucia strawił młodą kobietę, podkopał jej zdrowie i system nerwowy. Jedynie mistyczna religijność i skłonność do łagodnej i poetycznej melancholji pomagały znosić z rezygnacją niełatwą, skomplikowaną sytuację. A przytem pobyt w Neapolu nie był zbyt miły. Ta północna "księżycowa" istota nie znosiła instynktownie południa. Wrażliwa jak mimoza, wychowana w czystej atmosferze zacnego polskiego gniazda, później wykarmiona w Wiedniu "błękitnym" niemieckim romantyzmem nie mogła upodobać sobie w mieście jaskrawych kontrastów, skwarnem i gwarnem, kąpiącem się w złocie słońca i purpurowych łunach zachodu.

W zielonym jej salonie otwierano żaluzje dopiero wtedy, gdy łagodne światło księżyca zmieniało zatokę w zaczarowaną błękitną baśń. W tym zacisznym pokoju, gdzie na ścianie wisiał portret Kościuszki, a na pulpicie fortepianu leżały sonaty Beethovena obok sentymentalnych modnych walców, gdzie koło okrągłego stołu skupiały się biało odziane panienki, robiące robótki, a w fotelach drzemały siwowłose matrony. Gość mógł sądzić, że znajduje się w polskim dworze lub pałacyku na cichem wiedeńskim przedmieściu, a nie w stolicy dawnej Partenopy!

"Je vis à Naples, sans y être" - mówiła sama księżna.

Towarzystwo, które stanowiło dwór cichej królowej " Regina di Chiaja" (na Riva di Chiaja stał pałac ambasady) była to "mała wieża Babel", Cosmopolis, w którem przeważała stanowczo Północ: "lecher Nord". Pierwsze miejsce zajmowała, rzecz prosta, rodzina. Wśród niej reprezentanci pierwszych imion w kraju, obnoszący po świecie czasem smutek wygnańczy, czasem próżniaczą nudę pięknoduchów. A więc naprzód matka: miła i łagodna Teresa z Czapliców Woynowa, wdowa po zacnej pamięci Franciszku - Ksawerym, ostatnim pośle Rzeczypospolitej dworu austrjackiego.

Siostra księżnej, Zofja, do której imienia przywarł epitet: "dobrej: la buona Zofia", malarka niepośledniego talentu, tkliwa, cicha, dla drugich żyjąca, o szczęście ubóstwianej siostry więcej, niż o własne dbała.

Obie te panie bawiły prawie na stałe w Neapolu. Przyjeżdżała w odwiedziny pani niegdyś na Korcu, dziś w Rzymie zaklimatyzowana, wdowa po Józefie, księżna Stolnikowa Dorota z Jabłonowskich - Czartoryska, matrona, a zawsze jeszcze piękna, z wychowanicą Teklą sierotą po generale Weyssenhofie, którą tu właśnie za dyplomatkę austrjackiego ks. Rudolfa wydała. Była jej córka Klementyna ks. Sanguszowa, później tak ciężko przez los doświadczona, dziś szczęśliwa i dumna matka pięknych synów i cudnej córki: Doroty, której niezrównany wdzięk podbił serce szlachetnego florenckiego patrycjusza: Gina Capponi. Wraz z niemi zawitała na Riva di Chaja kuzynka, ks. Marja Wirtemberska, autorka słynnej "Malwiny", szukająca ukojenia w sztuce i poezji dla swego zmarnowanego życia i patrjotycznego smutku. Z cudzoziemców widziałeś austrjaków, jak Gallenberga, małżonka ubóstwianej przez Beethovena Julji, melomana, dla owej pasji "Opętańcem" zwanego, był też miły stary markiz St. Clair i jego żona, legitymiści francuscy, ekscentryczna angielka lady Shelley - choć wogóle księżna nie lubiła tych turystów angielskich, zawalających ówczesną Italję - siadywała też u jej kominka "Bayard i don Kiszot rewolucji" generał Pepe. Tak różnolity bywał zespół wiernych bywalców "Zielonego Salonu", zwany "ristretto". Najmniej naogół był w nim tubylców: Neapolitańczyków.

Towarzystwo neapolitańskie, znane nam z opisów Stendhala, stało na bardzo niskim poziomie moralnym. Koło teatru obracało się całe życie, kobiety spędzały czas w lożach, mężczyźni za kulisami. Intrygi, plotki, romanse o skandalicznym zakroju rozwijały się na tym podkładzie.

"O Neapolu, gdzie jest twoja dusza?" zapytał Słowacki.

Dusza spała, wyczerpana do cna potwornym upływem krwi w pamiętnym roku 1799, gdy to rozegrał się, na tem samem tle, dramat krwawy i bajkowy "Rzeczypospolitej Partenopejskiej". Nie tak dawno jeszcze zatoka tak barwna dziś i wesoła tonęła w dymie i kurzu krwi i pożarów, a na masztach okrętów angielskich Nelson, zbawiciel monarchji, wieszał zbuntowanych magnatów i "dystyngowane damy". Dziś mówiono o tem jeszcze szeptem, zarówno jak o szaleństwach i skandalach przecudnej lady Hamilton, przyjaciółki niegdyś królowej. Wszystko, co lepsze i możniejsze wypleniono, zda się, do szczętu. Zostali, jak pisał ostrem swem piórem Abbé de Breme: "lazzaroni, maccaroni, Borboni!"

Karolina Bielańska

"Kobieta współczesna" kwiecień 1927, nr 2, str. 7-8.

torino-1220460_1280

Rodzina Państwa Bille cz.18

Siedząc przy lampie, pan Bille rozważał:

-Koniec końców, Juljo, dobry interes zrobiliśmy właściwie my. “Piaski” są warte przeszło dziewięć tysięcy franków. Wydzierżawiliśmy je. Możemy wziąć za nie przynajmniej sześćset. Widzisz, że to wcale niezła lokata! Nie mogę, pomimo wszystko, wyjść ze zdziwienia. Loriot nie jest idjotą…

Potem dotknął brwi.

-Nie jest idjotą, ale dla niego taka posiadłość - to tyle, co kot napłakał. Loriot potrzebuje rozmachu. Ach, ta młodość! Niech mię Bóg broni od podobnego prowadzenia interesów! Właściwie, przestaje się żyć. Żyje się w ciągłej gorączce. Jujlo, hę?

Pani Bille siedziała nieruchomo. Wpatrywała się w medaljon. Nagle wstała, trzasnęła drzwiami, mówiąc znacząco:

-Co za typ!

Pan Bille stropił się. Nagle zrozumiał. Wzruszył ramionami: Niepodobna przecież ciągle żyć z nieboszczykami!

Nazajutrz Julja była już spokojniejsza. Przystąpiono do interesu. Sprawa została uregulowana w przeciągu dwóch tygodni. Rejent, pan Chevrel, był człowiekiem nader taktownym. Uśmiechał się do obu stron. Nie zanudzano go pięć razy. Państwo Loriot i Bille byli teraz nierozłączni. Urządzali śniadania na trawie. Razem wybrali się do stolicy. Przy końcu miesiąca pan Bille własnoręcznie wywiesił ogłoszenie. Przedtem jednak zabrał z “Piasków” kilka droższych pamiątek: bieliznę, stolik do robót. Przedmioty te oglądano z głębokiem, serdecznym westchnieniem.

Minął tydzień, później drugi, a i trzeci minął śród smutnej pluchy jesiennej. Pewnego dnia odleciały jaskółki. Widziano, jak lecą dzikie kaczki. “Piaski” stały niewynajęte. Całe Pont-sur-Loir uśmiechało się złośliwie.

Pan Bille miał sny niespokojne. Mówił:

-Chciałbym podpisać kontrakt przed zimą.

A innym razem:

-Upewniam Cię, Juljo, że w tem coś się kryje.

Wreszcie pewnego wieczora, przyniósł hiobową wieść. Powiedział mu ją ostrożnie, w “Cafe de la Poste”, pośrednik, pan Loremois.

-”Piaski” - ależ ta buda nie nadaje się na mieszkanie! Kompletna ruina! Trzeba włożyć sześć tysięcy franków w odrestaurowanie, zanim się pomyśli… (tak mówiono w mieście). A główny powód: sąsiednie tereny zakupił tartak mechaniczny. Oczywiście - kolejka. A co za tym idzie - gwizdki. Nie mówiąc już o groźbie pożaru. Loriot wiedział o tem. Architekst również. A, kanalje! Wykorzystano poprostu jego łatwowierność, jego wyższość intelektualną…

Na panią Bille wystąpiły poty - potem wybuchnęła śmiechem! Ile w tem pogardy! Teraz rozumie! Bille’owie są obdarci, zrjnowani, obrabowali! I przez kogo! Przez rodzinę! Ślicznie! Bardzo uprzejmie! A on - ten głupiec, ten niedołęga! Jego wyższość?! Doprawdy, nie radzę ci z tem wyjeżdzać. Ależ taki człowiek - to zero, to mniej, niż zero! Co za klęska! Dobry Boże! Cóż to za klęska!

Piotr Villetard

Przekład autoryzowany Zofji Popławskiej

“Kobieta współczesna” maj 1927, nr 12, str. 16.

graudrey

4 powody, dla których warto być prawdziwą damą jak Audrey Hepburn

Według American Film Institute trzecia najlepsza aktorka wszechczasów. Zaszczytne miejsce na podium dzieli z Katharine Hepburn i Bette Davis. Mówi się, że była aktorką brytyjską, dzieciństwo i lata młodości spędziła jednak głównie w Belgii i Holandii. Grała nie tylko w filmach, lecz także w teatrach, była modelką, tancerką, ulubienicą światowej sławy projektantów mody. Zobaczcie, jakie cechy posiadała Audrey Hepburn, które pozwoliły jej zyskać równocześnie miano ikony kultury popularnej i prawdziwej damy.

 1. Odważnie angażowała się w działalność humanitarną

Świat pokochał ją za piękną figurę, ogromny talent, poczucie stylu, ale także za jej wielkie serce i chęć niesienia pomocy. Pod koniec lat 60-tych ograniczyła działalność aktorską na rzecz działalności humanitarnej. Została ambasadorem dobrej woli UNICEF-u i przez kilka lat pracowała w najbiedniejszych krajach niemal wszystkich kontynentów. Podjęła się misji odwiedzenia krajów, gdzie toczyły się wojny. Raz ostrzelano nawet samolot, którym podróżowała.

2. Znała wiele języków obcych

Chyba nikomu nie trzeba tłumaczyć jak bardzo rozwijająca i ważna jest nauka języków obcych. Nie tylko rozwija pamięć i inteligencję, lecz jest także w dobrym tonie. Audrey bardzo dobrze znała aż 5 języków. Władała angielskim i holenderskim ze względu na pochodzenie rodziców, nauczyła się także francuskiego, włoskiego i hiszpańskiego. Właśnie dzięki znajomości aż takiej liczby języków obcych mogła pomagać i angażować się w projekty humanitarne na całym świecie.

3. Nigdy się nie spóźniała i nie przeklinała

Pomimo ogromnego talentu, ale także sumienności i pracowitości, kariera aktorska nie była dla Audrey sprawą najważniejszą w jej życiu. Pracę traktowała jednak bardzo poważnie. W przeciwieństwie do swojej starszej koleżanki, blond seksbomby - Marilyn Monroe, nigdy nie spóźniła się na plan. Jej kultura i dobre maniery znane były w całym aktorskim światku, na planie nikt nie śmiał przy niej przeklinać. Ona oczywiście też tego nie robiła. Nigdy nie prosiła też o specjalne traktowanie ani nie miała kaprysów i zachcianek.

4. Rodzina była dla niej najważniejsza

Rodzina zawsze była u niej na pierwszym miejscu. Zrezygnowała dla niej z niejednej roli, by nie rozstawać się z synami na długi okres trwania zdjęć. Ceniła sobie prywatny czas. Wielokrotnie namawiano ją na napisanie autobiografii, lecz aktorka nigdy się na to nie zdecydowała. Jedna z najbardziej rozpoznawalnych ikon stylu i gwiazd filmowych zaraz po zdjęciach do Sabriny opuściła Hollywood, by wieść z mężem spokojne życie w sielskiej szwajcarskiej miejscowości.

jabłka

Szkoły przetwórstwa owocowego w Krasnymstawie i Kaliszu

Już od roku istnieje w Krasnymstwie szkoła przetwórstwa owocowego, założona przez "Towarzystwo przyjaciół średniej szkoły żeńskiej", subsydjowanej przez Magistrat i Sejmik. Ministerstwo Oświecenia wyposażyło tę szkołę we wszystkie nowoczesne urządzenia, niezbędne do prowadzenia trzech działów przetwórstwa owocowego, a mianowicie: suszarstwa, winiarstwa i działu konserw kiszonych i słodkich (marmelady, konfitury, soki, t. zw. “jamy” i t. d.).

Kurs szkoły obejmujący i ogrodnictwo trwa 3 lata. Jako wymagany tutaj cenzus postawiono 4 kl. szk. średniej. Tymczasem ujawnił się od początku poważny napływ maturzystek, co świadczy o zwrocie inteligencji ku zajęciom praktycznym, i co uważamy za objaw bardzo dodatni.

Szkoła, zostaje obecnie rozbudowana, by mogła pomieścić większą ilość zgłaszających się zewsząd uczennic.

Kuratorium Okręgu Łódzkiego zakłada taką samą szkołę w Kaliszu. Zostanie ona uruchomiona z nowym rokiem szkolnym. Wysoka kultura ogrodnicza zachodnich części byłego Królestwa zapewni i tej szkole pomyślny rozwój.

Potrzeby większej ilości takich szkół udowadniać nawet nie będziemy. W r. 1925, roku wielkiego urodzaju owoców, a zwłaszcza jabłek, patrzyliśmy wszyscy z wielkim żalem na marnującą się produkcję jednego z najpiękniejszych i dla zdrowia ludzkiego najbardziej wartościowych darów natury. Świadectwem naszego gospodarczego barbarzyństwa jest fakt, że w kraju naszym corocznie marnuje się, gnijąc po prostu 60% produkcji owoców. Temu marnotrawstwu zapobiegną zastępy wyszkolonych w przetwórstwie ogrodniczek, które same, zdobywające korzystne i miłe zajęcie, przyczyniać się będą jednocześnie do podniesienia bogactwa, znaczenia i potęgi swego kraju.

“Kobieta współczesna” kwiecień 1927, nr 1, str. 21.

bille17

Rodzina Państwa Bille cz. 17

Rozdział VII

“PIASKI”

Gustawowi Kahu.

Pan Bille obtarł czoło. Miał na sobie żałobny krawat. Powiedział:

-No, już po wszystkiem.

Pani Bille opuściła szyldkretowe lorgnon na zeszyt z rachunkami. Westchnęła, odsunęła rachunki. Zwróciła na męża wzrok pytający. Gryzła zębami pióro. Powiedziała:

-Siadaj, Gaspardzie, i opowiedz mi wszystko.

Pan Bille nasępił się. W małej jadalni pachniało już jesienią. Bery i gruszki zimowe ozdabiały gzyms dębowego kredensu.

Umieściwszy się na stoliku do robót, Mitenka przechyliła głowę, by śledzić lot muchy. Z oddali dochodziło wołanie roznosiciela.

Pan Bille zaczął:

-Rozmawiałem długo z Loriot’em… Twoja siostra nie przywiązuje wielkiej wagi do “Piasków”. Podobnie, jak my, jest zdania, że obecnie sprzedaż z licytacji byłaby niepożądana dla nas wszystkich. A wreszcie, przykrą jest jej myśl, że posiadłość ta przejdzie w obce ręce.

Pani Bille złożyła dłonie.

-A mnie? czy ja na coś liczę? Trzeba było powiedzieć Loriot’owi…

-Uspokój się, kochanie. Powiedziałem to, co należało powiedzieć. Jednym słowem, postanowiliśmy rzecz tę polubownie załatwić. We czwartek pojedziemy do “Piasków”. Loriot przywiezie ze sobą swego przyjaciela, architekta, który natychmiast przeprowadzi ocenę. Jest to pomyślne dla obu stron…

-A dlaczegóż to Loriot ma przywieźć architekta?

-A, jeśli nie ufasz swojej rodzinie…

-Dobrze już, dobrze!

Nie pozostawało nic innego, jak zakończyć sprawę pocałunkiem. Ból był świeży. Ta nieznośna scheda przypominała bezustannie stratę nie do powetowania. Pani Bille przytknęła chustkę do ust.

-Moja biedna Matka!...

-Odwagi, Juljo, odwagi!

-Posiadłość, majątek - cóż to znaczy, dobry Boże, cóż to znaczy?

Oczy jej były zaczerwienione. Utkwiła je w zagłębieniu posadzki.

2.

Nastał czwartek. Od świtu mżył chłodny deszcz. Wyruszono powozem, pod ochroną przewiewnej płóciennej budy. Architekt miał przyzwoite maniery. podał rękę damom i okrył je swoim parasolem.

Pan Bille denerwował się długo, otwierając zamek. Gdy pchnięto furtkę, wszyscy rzucili się ku domowi. Panował w nim nieuchwytny zapach pleśni. Szeroko otwarte okiennice ukazały sprzęty nader stare; poruszano się na palcach, dotykano nieruchomych zegarów i nienalanych lamp. Architekt szedł pierwszy. Robił jakieś uwagi w notatniku. od czasu do czasu głos jego skrzypiał, jak pozytywka:

-O, niech panie spojrzą na ten ładny kufer w stylu Henryka III-go! Ten pokój jest bardzo piękny! A oto i jadalnia - prawie nowa!

Pani Bille szepnęła:

-Matka kazała ją odrestaurować przed dwoma laty.

-Właśnie, mój Boże, właśnie.

Gładził brodę. Była szpakowata i starannie utrzymana. Powiedział:

-Ach, gdyby tak budowano dzisiaj!

Badania prowadzono starannie. Bille i Loriot nieustannie zadawali pytania. Architekt bronił się:

-Nie jestem znawcą, panowie!

-Mniejsza o to, zna się pan lepiej od nas!

Utyskiwano na dzieci. Stefan i Emma bawili się w chowanego, plącząc się od czasu do czasu pod nogami, jak rozbiegane gąsięta. Pan Loriot mówił grubym głosem. Wszyscy zeszli do ogródka. Ścieżki zaczęły już porastać trawą. Za olbrzymim śmietnikiem drżały na deszczu dwie zdziczałe kozy. Herbaciane róże kwitły jeszcze, osypując się za każdym podmuchem wiatru. Na tle sczerniałego trawnika płatki ich wyglądały, jak plamy po mlecznej kawie.

Całe towarzystwo wróciło do mieszkania. W dalszym ciągu ostukiwano listwy, badano odrzwia, częściowo odłupane, poruszano wszystkie klamki, otwierano wielkie szafy, pachnące dojrzałemi owocami, lawendą i staremi sukniami.

Udano się aż na strych. Na woskowanym parawanie znać było gdzieniegdzie sylwetki zwierząt i chińskie kwiaty. Sto butelek szampana tworzyło rodzaj piramidy.

-Ileż tu wspomnień - szepnęła pani Bille.

Zeszli na dół. Pan Bille zaproponował:

-A możebyśmy co przekąsili?

Pobiegł do powozu. (“Weź-że parasol”, nadaremnie wołała za nim Julja). Podniósł budę, wyjął ze skrzyni “Camembert”, butelkę “vin gris”, dwa chleby złociste i owinięte w bibułkę. Biegł do jadalni na łeb na szyję, z kołnierzykiem podniesionym, z wilgotnemi uszami; damy przesuwały krzesła, zdejmowały rękawiczki, w milczeniu podnosiły woalki.

Loriot zaproponował:

-A możebyśmy tak zrobili rachunki?

Architekt wyciągnął notatnik.

-Ale przedewszystkiem pomyślmy o przyjemności - zawołał pan Bille. - Panie pozwolą…

Podał ser. Architekt uderzał końcem ołówka w róg stołu. Nadbiegły dzieci. Proszono Stefana, żeby przestał sapać. Włosy małej rozsypały się. Pani Bille wzięła ją na kolana.

-Moja droga, będę miała nielada kłopot z uporządkowaniem ich…

-Wspaniałe to twoje wino! - chwalił Loriot. - No, panie oceniaczu, niech nam pan powie swoje zdanie.

Architekt podniósł głowę. Oczy wszystkich spoczęły na notatniku.

Pan Bille lał wino z wysoka, starając się pokazać, że trochę musuje.

-Dość, dość! - zawołał architekt.

Powoli zabrał się do picia - naprzód małemi łykami, następnie wielkimi haustami. Wydął wargę. Oczy jego sypały drobne iskierki. Szepnął: “Wspaniałe!” Powtórzył wyraz ten raz jeszcze, akcentując każdą zgłoskę: “Wspaniałe!”

Pan Bille opowiedział historję wina: Wdowa z okolic Vesoul. Nie prowadzi handlu winem, ale corocznie odsprzedaje przyjaciołom nadwyżkę swego zbioru. Dwadzieścia baryłek, nie mniej, nie więcej krąży po świecie.

-Niech pan sobie wyobrazi: samotny wzgórek, bardzo słoneczny. Naświetlanie stanowi to u wszystkiem - nieprawdaż? A co zabawne, to to, że w okolicy wino się nie udaje, absolutnie nie udaje.

Powstano od stołu.

-Rachunki? - rzucił brutalnie Loriot.

Architekt przybrał uroczysty wyraz twarzy. Chwilę wahał się. Słychać było szum deszczu. Wreszcie oznajmił:

-Dobry Boże, moi panowie, przypuszczam, że dziewięć tysięcy czterysta, a może dziewięć tysięcy sześćset…

Pan Bille spytał:

-Z całem umeblowaniem?

Architekt uśmiechnął się, kiwnął głową:

-Oczywiście - z całem umeblowaniem.

Loriot zdobył się na gest:

-Powiedzmy - dziewięć tysięcy. I nie mówmy już o tem. Zgoda?

Państwo Bille obrzucili się szybkiem spojrzeniem. Oboje starali się ukryć swoje zadowolenie.

Pan Bille przyjaźnie poklepał szwagra po ramieniu.

-Zrobione. Wiesz przecie, że ja i drobnostkowe wyliczenia…

Założono konie, ponieważ noc zaczęła zapadać. Panie umieściły się w głębi powozu. Nader tkliwie objęły się ramieniem. Od czasu do czasu słychać było szmer pocałunku.

-A co dla mnie? - spytał Loriot głosem tubalnym.

Architekt uśmiechnął się lekko. Co za dystyngowany człowiek! Stefan bawił się włosami Emmy, które dotykały jego twarzy. Pan Bille końcem bata drażnił konia po uszach. Przejeżdżając Bois Gentil spostrzegli sarnę. Wszyscy pytali: “Widzieliście ją?” A potem droga ciągnęła się dalej - szara, dżdżysta. Pusta butelka, którą przezornie zabrano ze sobą, czyniła hałas iście piekielny.

Piotr Villetard

Przekład autoryzowany Zofji Popławskiej

“Kobieta współczesna” maj 1927, nr 11, str. 12-13.

5powiesciglowna

5 powieści, które każda kobieta z klasą powinna przeczytać

Z ostatnich badań opublikowanych przez Bibliotekę Narodową wynika, że stan czytelnictwa w Polsce jest dramatyczny. Wydawałoby się, że nikomu nie trzeba przypominać o zaletach czytania książek, które są tak oczywiste jak pozytywny wpływ warzyw i owoców na nasze zdrowie. A jednak!

Coraz mniej ludzi uprawia ten edukacyjny i rozrywkowy trening, jakim jest pochłanianie książek. Także i my, kobiety z klasą, powinnyśmy się więc włączyć w akcje promujące czytanie! Jak? Przede wszystkim świećmy przykładem. O tym, dlaczego warto czytać w naszym poprzednim artykule - Mężczyzn bardziej pociągają kobiety czytające - a dziś o tym, co - które powieści wykształcona i brylująca w towarzystwie dama powinna znać!

1.Podróż za jeden wiatrak - “Don Kichote” Miguela de Cervantesa

Absolutny światowy klasyk. Najczęściej po Biblii tłumaczony w historii tekst. Poziom humoru sytuacyjnego i językowego sięga u Cervantesa niemal zenitu. Od tej powieści i dramatów Szekspira rozpoczyna się nowoczesne myślenie o świecie za pomocą literatury, a mowa tu, uwaga, o XVI wieku. Fabuła jest niemal banalna: zubożały szlachcic, który naczytał się romansów, postanawia zostać błędnym rycerzem. Za damę swego serca obiera sobie uroczą Dylcyneę (pospolita wieśniaczka, ale ciii!) i na swym rączym rumaku (lichej szkapie, ale spróbujcie o tym tylko Don Kichotowi wspomnieć) zaczyna swą podróż po Kastylii. Pozycja obowiązkowa, dzięki której dowiesz się znacznie szybciej i bardziej wiarygodnie niż z psychologicznego testu, czy twardo stąpasz po ziemi niczym Sancho Pansa czy w głębi serca bujasz w obłokach niczym Rycerz Smętnego Oblicza.

2. Miłość w czasach kapitalizmu - “Lalka” Bolesława Prusa

Na drugą nóżkę klasyka polska. Choć pewnie wielu z Was “Lalka” jako lektura szkolna nie kojarzy się najlepiej, koniecznie sięgnijcie po nią już jako dorosłe kobiety. Literaturoznawcy mówią o tej powieści jako o małym arcydziele, w którym odnajdziecie niemal wszystko: miłość, wojnę, niespełnione pragnienia, depresję, rodzące się bogactwo i upadające fortuny, niesprawiedliwość społeczną oraz obraz nieistniejącej już Warszawy. A może jednak istniejącej? “Lalka” pozostaje wciąż dużo bardziej aktualna niż nam się wydaje. Izabela Łęcka i Stanisław Wokulski to jedna z najsłynniejszych i budzących zagorzałe spory par polskiej literatury. Opowiedzenie się po stronie “znudzonej życiem Izabeli” albo “ślepo zakochanego Wokulskiego” jasno określi Wasz charakter oraz stosunek do świata i miłości. To co? Team Izabela czy team Wokulski?

3. Z tej matni nie ma ucieczki - “Sto lat samotności” Gabriela Marqueza

Jeżeli na wstępie lubicie znać streszczenie fabuły powieści, w tym przypadku nic z tego, zajęłoby chyba więcej stron niż sama książka. “Sto lat samotności”, uważane za arcydzieło literatury iberoamerykańskiej, opowiada o sześciu pokoleniach rodziny Buendiów w fikcyjnej miejscowości Macondo. Tak jednak streścić tę książkę to jak nic o niej nie powiedzieć. Szalone poplątanie fikcji i rzeczywistości, zmyślonej historii rodzinnej, ale opartej na faktycznym życiu w Kolumbii, samotności i potrzeby miłości, która w południowoamerykańskim świecie jest niemal wszechobecna i wszechodczuwalna. Pablo Neruda, chilijski pisarz, laureat Nagrody Nobla, nazwał tę książkę “Don Kichotem naszych czasów”. Choć jeżeli lektura “Don Kichota” jeszcze przed Wami, nie wiecie dokładnie, co to oznacza.

4. Wielki Brat Patrzy - “Rok 1984” George’a Orwella

Chyba najbardziej znana antyutopia świata literatury. I o tyle przerażająca, że stała się i dzieje się naprawdę. Napisana przez Orwella po II wojnie światowej pod wpływem jego kontaktu z systemem stalinowskim w realiach hiszpańskiej wojny domowej. Powieść opowiada o życiu w londyńskim społeczeństwie, które całkowicie podporządkowane jest władzy państwowej. Główny bohater popełnia “myślozbrodnię”, od której rozpoczyna się niemały fabularny bunt. Klaustrofobiczny świat, strach, brak prywatności, samotność i bezradność, a także otępiająca bierność. Sprawdźcie koniecznie, w jakim świecie nie chcecie żyć.

5. To tylko “uchybienie”, wypadek przy pracy - “Zbrodnia i kara” Dostojewskiego

Nie przeczytać tej powieści to tak jak nie wiedzieć, kim był Kurt Cobain albo jak pachną Chanel no.5. To klasyka literatury światowej, rosyjskiej, kryminalnej i filozoficznej. Dostojewski stworzył tu chyba najwybitniejsze studium psychiki zbrodniarza. Fabuła całej powieści osnuta jest bowiem wokół jednego wydarzenia - zabójstwa starej lichwiarki dokonanego przez byłego studenta prawa. Lecz co gorsza zbrodnia ta jest zbrodnią ideologiczną. Dostojewski stara nam się jednak udowodnić, że od własnego sumienia się nie ucieknie, a miłość to jednak zbawienie. Mroczna, brudna, duszna… powieść obok której nie da się przejść obojętnie.

ark